Kort antwoord
Verordening (EU) 2024/573 werkt met twee rollen: de exploitant en de onderneming die het werk uitvoert. De blijvende, aan de apparatuur gebonden verplichtingen liggen bij de exploitant. De verplichtingen rond bekwaamheid en uitvoering liggen bij het uitvoerende bedrijf.
- De exploitant zorgt ervoor dat de apparatuur op lekkage wordt gecontroleerd (artikel 5, lid 1), dat zij een lekkagedetectiesysteem heeft waar de tekst dat eist (artikel 6, leden 1 en 2), dat er een register is (artikel 7, lid 1) en dat het gas wordt teruggewonnen (artikel 8, lid 1).
- Het uitvoerende bedrijf moet gecertificeerd zijn (artikel 4, lid 7, en artikel 10, leden 1 en 2), bewaart kopieën van de gegevens (artikel 7, lid 2, punt b) en controleert het certificaat van een onderaannemer voordat het werk aan hem wordt toegewezen (artikel 10, lid 12).
- Beiden vallen onder het verbod op opzettelijke uitstoot (artikel 4, lid 1) en onder de plicht tot reparatie zonder onnodige vertraging (artikel 4, lid 5).
Wie exploitant is, volgt niet uit het contract maar uit de definitie in artikel 3, punt 5. Het enige alternatief dat de tekst biedt, is de eigenaar die door een lidstaat is aangewezen als verantwoordelijk voor de verplichtingen van de exploitant in specifieke gevallen.
Geen modelcontract, geen nationale aanwijzingsregels, geen civiele aansprakelijkheid, geen verzekeringen en geen boetebedragen. De pagina volgt uitsluitend de tekst van de verordening en noemt per verplichting de geadresseerde die de tekst aanwijst.
Wie de tekst exploitant noemt
Artikel 3, punt 5, omschrijft de exploitant als de onderneming die de feitelijke macht over het technisch functioneren uitoefent van de onder deze verordening vallende producten, apparatuur of inrichtingen, of als de eigenaar die door een lidstaat is aangewezen als verantwoordelijk voor de verplichtingen van de exploitant in specifieke gevallen.
De definitie heeft dus twee takken. De eerste is feitelijk: wie het technisch functioneren werkelijk beheerst. De tweede is een zaak van nationaal recht: een lidstaat kan de eigenaar aanwijzen. Een derde route kent de verordening niet, en zeker geen route waarlangs partijen de rol onderling verschuiven.
„Onderneming” is in artikel 3, punt 27, gedefinieerd als elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die een in deze verordening bedoelde activiteit uitoefent. Een zelfstandige kan dus net zo goed exploitant zijn als een vennootschap.
De controleplicht is niet alleen voor exploitanten geschreven. De tekst zegt „exploitanten en fabrikanten van apparatuur”. Een fabrikant die de apparatuur nog onder zich heeft, valt onder dezelfde plicht.
In de praktijk is de bruikbare vraag niet wie het onderhoudscontract heeft getekend, maar wie beslist of de installatie draait, wie over reparaties beslist en wie de technische beslissingen draagt. Dat zijn feitelijke aanwijzingen, geen in de verordening geschreven criteria; de tekst gebruikt één formule, de feitelijke macht over het technisch functioneren.
Plichtenkaart: wie elk artikel noemt
De tabel geeft de bewoordingen van de tekst weer. De rechterkolom is geen uitleg, maar de geadresseerde die het artikel zelf noemt.
| Verplichting | Grondslag | Wie de tekst noemt |
|---|---|---|
| Verbod op opzettelijke uitstoot | Artikel 4, lid 1, eerste alinea | Algemeen verbod; de tweede alinea noemt exploitanten van apparatuur en van inrichtingen |
| Voorzorgsmaatregelen tegen onopzettelijke uitstoot | Artikel 4, lid 3 | Exploitanten en fabrikanten van apparatuur, exploitanten van inrichtingen en ondernemingen die de apparatuur tijdens vervoer of opslag onder zich hebben |
| Voorzorg bij productie, opslag, vervoer en overtappen | Artikel 4, lid 4 | De betrokken onderneming |
| Reparatie zonder onnodige vertraging | Artikel 4, lid 5, eerste alinea | Exploitanten en fabrikanten van apparatuur, exploitanten van inrichtingen, ondernemingen die de apparatuur tijdens vervoer of opslag onder zich hebben |
| Verificatiecontrole na de reparatie | Artikel 4, lid 5, tweede alinea | Exploitanten van apparatuur die onder artikel 5, lid 1, valt; de controle wordt door een gecertificeerde natuurlijke persoon verricht |
| Certificering van personen en bedrijven | Artikel 4, lid 7, en artikel 10, leden 1 en 2 | De uitvoerende natuurlijke personen en de uitvoerende rechtspersonen |
| Lekcontroles | Artikel 5, lid 1 | Exploitanten en fabrikanten van apparatuur |
| Wie de controle verricht | Artikel 5, lid 3, slotalinea, en lid 4 | Gecertificeerde natuurlijke personen; voor de apparatuur van lid 3, punt c), personen met minimaal een opleidingsattest |
| Lekkagedetectiesysteem | Artikel 6, leden 1 en 2 | Exploitanten van stationaire apparatuur |
| Controle van het detectiesysteem | Artikel 6, leden 3 en 4 | Exploitanten |
| Register per apparaat | Artikel 7, lid 1 | Exploitanten |
| Bewaren gedurende ten minste vijf jaar | Artikel 7, lid 2, punten a) en b) | Exploitanten voor de gegevens; ondernemingen die de activiteiten van punt e) verrichten voor de kopieën |
| Terugwinning van het gas | Artikel 8, leden 1, 2 en 3 | Exploitanten; de terugwinning zelf wordt verricht door gecertificeerde natuurlijke personen |
| Controle van de onderaannemer | Artikel 10, lid 12 | De onderneming die de activiteit toewijst |
| Aankoop van het gas | Artikel 11, lid 6 | Gecertificeerde natuurlijke personen of ondernemingen die zulke personen in dienst hebben |
| Verkoop van niet-hermetisch gesloten apparatuur aan een eindgebruiker | Artikel 11, lid 7 | De verkoper, die moet kunnen aantonen dat een gecertificeerde onderneming installeert |
Voor de controlefrequenties zie frequentie van lekcontroles; voor detectiesystemen wanneer zij verplicht zijn.
Waar het uitvoerende bedrijf uitdrukkelijk wordt genoemd
Artikel 4, lid 7, bestaat uit drie alinea's, elk met een andere geadresseerde.
- Eerste alinea: natuurlijke personen die de activiteiten van artikel 10, lid 1, eerste alinea, punten a), b) en c), verrichten, moeten gecertificeerd zijn en voorzorgsmaatregelen nemen om lekkage te voorkomen.
- Tweede alinea: rechtspersonen die installatie, onderhoud of service, reparatie of buitengebruikstelling verrichten van de apparatuur genoemd in artikel 5, lid 2, punten a) tot en met e), en artikel 5, lid 3, punten a) en b), moeten gecertificeerd zijn.
- Derde alinea: natuurlijke personen die werken aan klimaatregelingsapparatuur in motorvoertuigen binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2006/40/EG en aan de mobiele apparatuur van artikel 5, lid 3, punt c), moeten minimaal een opleidingsattest bezitten.
De lijst voor certificering van rechtspersonen in artikel 10, lid 2, eindigt bij artikel 5, lid 2, punt e). Elektrische schakelinrichtingen, punt f), staan wel in de lijst voor natuurlijke personen in artikel 10, lid 1, punt a), maar niet in die voor rechtspersonen.
Artikel 8, lid 1, tweede alinea, voegt toe dat de terugwinning wordt uitgevoerd door natuurlijke personen die houder zijn van de relevante certificaten uit artikel 10, en artikel 11, lid 6, koppelt zelfs de aankoop van het gas aan het certificaat. De certificaatcategorieën staan in de gids over F-gas-certificaatcategorieën en de koperskant in wie koudemiddel mag kopen.
Wat een contract wel en niet kan verschuiven
Een onderhoudscontract kan de uitvoering regelen: wie komt, met welke tussenpozen, met welke middelen, wie de agenda bijhoudt, wie de formulieren invult. Wat het niet kan, is de in het artikel genoemde geadresseerde veranderen.
De verordening bevat geen bepaling die het mogelijk maakt de verplichtingen van de exploitant bij overeenkomst over te dragen. Artikel 3, punt 5, noemt slechts één alternatief: de door een lidstaat aangewezen eigenaar.
Het praktische gevolg is eenvoudig. Is een controle gemist, dan blijft artikel 5, lid 1, geschreven voor de exploitant, wat het contract ook zegt. Ontbreekt het register, dan blijft artikel 7, lid 1, aan de exploitant gericht. Een contract kan regelen wie de kosten draagt, maar verandert niet tot wie de tekst zich richt.
Omgekeerd geldt hetzelfde: een contract ontslaat het servicebedrijf niet van zijn eigen verplichtingen. De certificering van artikel 4, lid 7, de kopieën van artikel 7, lid 2, punt b), en de controle van artikel 10, lid 12, blijven de zijne, ook als de klant iets anders vraagt.
Een onderneming wijst een in lid 1 of lid 2 bedoelde activiteit pas aan een andere onderneming toe nadat zij heeft vastgesteld dat die de nodige certificaten bezit. De controle gaat aan de toewijzing vooraf, niet erna.
Beide partijen houden gegevens bij
Artikel 7, lid 1, verplicht de exploitant tot het bijhouden van een register voor elke apparatuur die op grond van artikel 5, lid 1, moet worden gecontroleerd. Punt e) verbindt de twee rollen: het register moet de identiteit vermelden van de onderneming die de apparatuur heeft geïnstalleerd, geservicet, onderhouden en, indien van toepassing, teruggewonnen, gerepareerd, op lekken gecontroleerd of buiten dienst gesteld, met inbegrip van het certificaatnummer en, als het een rechtspersoon betreft, zowel de gegevens van de onderneming als van de natuurlijke persoon die de werkzaamheden uitvoerde.
Artikel 7, lid 2, regelt de termijnen, tenzij de gegevens worden opgenomen in een door de bevoegde autoriteiten opgezette databank: punt a) verplicht de exploitant tot bewaring gedurende ten minste vijf jaar, punt b) verplicht ondernemingen die de activiteiten van punt e) voor exploitanten verrichten tot bewaring van een kopie van dezelfde gegevens, eveneens ten minste vijf jaar.
Twee andere registers vallen uitsluitend aan de handelszijde: artikel 7, lid 3, over de kopers van gas, en artikel 7, lid 4, over verkopers van niet-hermetisch gesloten apparatuur. Beide lopen ten minste vijf jaar.
Veld voor veld staat het blad beschreven in de gids over het F-gas-installatieregister. Voor de terugwinningsplicht bij buitengebruikstelling zie koudemiddelterugwinning.
Veelgemaakte fouten
- „Het servicebedrijf is de exploitant, want het heeft het certificaat.” Het certificaat gaat over het uitvoeren van het werk (artikel 10). De hoedanigheid van exploitant volgt uit artikel 3, punt 5.
- „We hebben een onderhoudscontract, dus de plichten zijn overgegaan.” De tekst voorziet niet in zo'n overgang. Artikel 5, lid 1, en artikel 7, lid 1, blijven voor de exploitant geschreven.
- „De eigenaar is altijd verantwoordelijk.” Alleen als de lidstaat hem in de voorziene gevallen heeft aangewezen, op grond van artikel 3, punt 5.
- Uitbesteden zonder controle. Artikel 10, lid 12, eist controle van de certificaten vóór toewijzing.
- Het servicebedrijf bewaart geen kopieën. Artikel 7, lid 2, punt b), legt het een eigen bewaartermijn van vijf jaar op, naast die van de exploitant.
- De fabrikant wordt vergeten. Artikel 5, lid 1, en artikel 4, leden 3 en 5, noemen uitdrukkelijk ook fabrikanten van apparatuur.
Checklist voor een klus met twee partijen
- In de offerte of het contract staat wie exploitant isHet criterium blijft artikel 3, punt 5, maar een duidelijke vermelding voorkomt verwarring op locatie.
- De apparatuur valt onder artikel 5, lid 1Zo ja, dan gelden het register van artikel 7, lid 1, en de verificatiecontrole van artikel 4, lid 5, tweede alinea.
- De uitvoerende persoon heeft het juiste certificaatArtikel 4, lid 7, en artikel 10, lid 1; voor voertuigairco een opleidingsattest.
- Het bedrijf heeft een certificaat voor rechtspersonen waar de tekst dat eistArtikel 10, lid 2, voor de apparatuur van artikel 5, lid 2, punten a) tot en met e), en lid 3, punten a) en b).
- De onderaannemer is gecontroleerd vóór de toewijzingArtikel 10, lid 12.
- Het gas is gekocht door een daartoe gerechtigde ondernemingArtikel 11, lid 6; inzamelen, vervoeren en afleveren mag ook door niet-gecertificeerde ondernemingen.
- Het register van de exploitant is na afloop bijgewerktArtikel 7, lid 1, punten a) tot en met g).
- Het bedrijf heeft zijn eigen kopie gearchiveerdArtikel 7, lid 2, punt b), ten minste vijf jaar.
- Bij een geconstateerde lekkage staan reparatie en nacontrole ingeplandArtikel 4, lid 5; de termijnen staan in de aparte gids.
Veelgestelde vragen
Kan ik de rol van exploitant van mijn klant contractueel overnemen?
De verordening voorziet daar niet in. Artikel 3, punt 5, koppelt de hoedanigheid van exploitant aan de feitelijke macht over het technisch functioneren en noemt één alternatief: de door een lidstaat aangewezen eigenaar. Een contract kan de uitvoering organiseren en de onderlinge verhouding regelen, maar verandert niets aan de geadresseerde in de artikelen 5, 6, 7 en 8.
Wie is aanspreekbaar als een controle is gemist?
Artikel 5, lid 1, is geschreven voor exploitanten en fabrikanten van apparatuur. Wie de controle verricht is een aparte vraag, geregeld in artikel 5, lid 3, slotalinea, en artikel 5, lid 4, die gecertificeerde personen respectievelijk personen met minimaal een opleidingsattest verlangen.
Is de verhuurder of de huurder exploitant?
De tekst beantwoordt dat niet rechtstreeks. Het feitelijke criterium van artikel 3, punt 5, geldt — de feitelijke macht over het technisch functioneren — samen met de mogelijkheid dat een lidstaat de eigenaar aanwijst als verantwoordelijk voor de verplichtingen van de exploitant in specifieke gevallen. Raadpleeg de nationale uitvoeringsregeling.
Moet ook het bedrijf gecertificeerd zijn, niet alleen de monteur?
Ja, voor de apparatuur genoemd in artikel 5, lid 2, punten a) tot en met e), en artikel 5, lid 3, punten a) en b): artikel 4, lid 7, tweede alinea, en artikel 10, lid 2, eisen certificering van de rechtspersoon. Elektrische schakelinrichtingen, punt f), staan niet in die lijst.
Mag een servicebedrijf gas kopen voor een niet-gecertificeerde klant?
Artikel 11, lid 6, staat aankoop alleen toe aan gecertificeerde natuurlijke personen of aan ondernemingen die zulke personen in dienst hebben, met het oog op installatie, onderhoud, service of reparatie van de genoemde apparatuur. De tweede alinea verduidelijkt dat niet-gecertificeerde ondernemingen die die activiteiten niet verrichten, het gas wel mogen inzamelen, vervoeren of afleveren.
Wat gebeurt er met het register bij wisseling van servicebedrijf?
Het register blijft van de exploitant, artikel 7, lid 1. Elke onderneming die de activiteiten van punt e) heeft verricht, bewaart haar eigen kopie ten minste vijf jaar, artikel 7, lid 2, punt b). In de praktijk heeft het nieuwe bedrijf de historie uit het register van de exploitant nodig om te weten wanneer de volgende controle valt.
Officiële bronnen
Alle verwijzingen hierboven zijn getoetst aan de tekst in het Publicatieblad. Voor de terminologie is de Nederlandse taalversie gebruikt.
Actualiteit van deze gids en grenzen van de aansprakelijkheid
Deze pagina geeft de verdeling van verplichtingen weer zoals zij in Verordening (EU) 2024/573 staat. Zij beslist niet wie in een concreet geval exploitant is, vervangt de nationale uitvoeringsregeling niet en is geen modelcontract.
Algemene informatie, opgesteld door EgoLog op basis van de verordening en officieel materiaal van de Europese Commissie. Het is geen juridisch advies.
Werk aan circuits met gefluoreerde broeikasgassen mag uitsluitend worden verricht door gecertificeerde personen, onder de voorwaarden van artikel 10. Heb je het vereiste certificaat voor die activiteit niet, voer haar dan niet uit.